AI (trí tuệ nhân tạo) đang trở thành một bài toán không thể né tránh với doanh nghiệp Việt Nam, khi làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng tăng tốc. Nhưng đi cùng với cơ hội nâng cao năng suất là những rủi ro an ninh mới, đặc biệt khi doanh nghiệp bắt đầu chuyển từ AI tạo sinh (generative AI) sang agentic AI, tức các hệ thống có thể tự hành động và truy cập trực tiếp vào hạ tầng.

Trong cuộc trao đổi độc quyền với Bloomberg Businessweek Vietnam, Dave West, phó chủ tịch cấp cao phụ trách đội ngũ 4.500 chuyên gia toàn cầu tại Cisco, với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành công nghệ, phác họa một bức tranh rõ nét về thực trạng doanh nghiệp Việt Nam hiện nay: Bị kéo căng giữa áp lực phải tăng tốc ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả và yêu cầu kiểm soát rủi ro ngày càng phức tạp.

Doanh nghiệp Việt Nam đang triển khai AI vì nhu cầu thực hay chỉ vì sợ bị bỏ lại phía sau?

Dave West: Nếu nhìn thực tế, đó là sự pha trộn của cả hai. Doanh nghiệp hiện nay chịu áp lực rất lớn phải nâng cao năng suất, phải “làm nhiều hơn với ít nguồn lực hơn”, nên AI gần như trở thành lựa chọn bắt buộc.

Nhưng cùng lúc, tâm lý sợ bị tụt lại phía sau cũng rất rõ. Theo dữ liệu của Cisco, 93% doanh nghiệp tại Việt Nam đang thử nghiệm tác tử AI (AI Agent). Con số này cho thấy mức độ quan tâm rất cao, nhưng lại chưa phản ánh năng lực triển khai thực tế.

Vấn đề nằm ở chỗ sự hào hứng đi trước năng lực. Khoảng trống về kỹ năng và chuyên môn kỹ thuật vẫn còn lớn. Nếu doanh nghiệp triển khai AI mà chưa kịp xây dựng cơ chế kiểm soát và bảo vệ, rủi ro có thể xuất hiện ngay từ những bước đầu.

AI liệu có phải là cuộc chơi chỉ dành cho doanh nghiệp lớn?

Dave West: Không còn như vậy nữa. AI đang mở rộng cơ hội cho nhiều doanh nghiệp hơn. Những công ty nhỏ, nếu linh hoạt và biết tận dụng công nghệ, hoàn toàn có thể cạnh tranh.

Trong bối cảnh Việt Nam, đây là lợi thế đáng kể. Với lực lượng lao động trẻ và khả năng thích ứng nhanh, doanh nghiệp có thể tận dụng AI để rút ngắn đáng kể thời gian phát triển sản phẩm, từ nhiều năm xuống còn vài tháng, thậm chí vài tuần.

Sai lầm lớn nhất về an ninh mạng khi triển khai agentic AI là gì?

Dave West: Điểm dễ bị bỏ qua nhất là việc thiếu các “hàng rào kiểm soát”. Tác tử AI không hoạt động một cách tuyến tính hay dễ đoán định. Khi được giao nhiệm vụ, chúng sẽ tìm mọi cách để hoàn thành, kể cả khi điều đó đồng nghĩa với việc vượt qua các cơ chế bảo mật.

Hệ quả có thể rất cụ thể: Dữ liệu nội bộ có thể bị đưa nhầm lên môi trường công cộng, thông tin khách hàng hoặc tài sản trí tuệ bị lộ hoặc tác tử AI có thể tự ý thực hiện hành động ngoài kiểm soát.

Một thay đổi lớn khác nằm ở cách hệ thống vận hành. Nếu trước đây lưu lượng dữ liệu chủ yếu di chuyển theo chiều dọc giữa các trung tâm dữ liệu và quay lại, thì với agentic AI, các hệ thống sẽ giao tiếp trực tiếp với nhau, hình thành luồng dữ liệu theo chiều ngang . Điều này làm tăng đáng kể độ phức tạp và rủi ro, vì chỉ cần một điểm bị xâm nhập, tác động có thể lan rộng rất nhanh.

Đáng chú ý, tác tử AI còn hoạt động liên tục. Nếu một doanh nghiệp có 100 nhân viên và mỗi người sử dụng 10 tác tử, thì hệ thống thực tế đang phải vận hành tương đương 1.000 “nhân sự số” hoạt động 24/7.

Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành luật AI. Ông nhìn nhận như thế nào về động thái này?

Dave West: Với tôi, luật không nhằm hạn chế đổi mới, mà để đảm bảo AI được sử dụng đúng cách. Trọng tâm là bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư và tránh các rủi ro như thiên lệch hay nội dung không phù hợp.

Điều quan trọng là sự cân bằng. Nếu kiểm soát quá chặt, doanh nghiệp sẽ khó đổi mới. Nhưng nếu buông lỏng, rủi ro sẽ tăng lên. Những gì Việt Nam đang làm, theo tôi, khá tương đồng với nhiều quốc gia khác tại Mỹ hay châu Âu: Vừa xây dựng nguyên tắc, vừa tạo điều kiện để phát triển.

Doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu từ đâu để vừa có thể đổi mới nhờ sức mạnh của AI, vừa đảm bảo tuân thủ hàng lang pháp lý?

Dave West: Bước đầu tiên là hiểu rõ quy định pháp lý. Nhưng quan trọng hơn, mỗi doanh nghiệp cần xây dựng nguyên tắc sử dụng AI của riêng mình, đặc biệt là cách bảo vệ dữ liệu.

AI không thể tồn tại nếu không có dữ liệu, nên dữ liệu chính là tài sản cần được bảo vệ chặt chẽ nhất. Song song đó, doanh nghiệp cần đào tạo nhân sự để họ biết cách làm việc với AI, vì trong tương lai gần, AI sẽ trở thành những người “đồng nghiệp số” trong doanh nghiệp. Nhưng dù AI có thể tự động hóa nhiều quy trình, con người vẫn cần giữ vai trò kiểm soát cuối cùng, đặc biệt với các quyết định quan trọng.