Trước khi bị đưa lên máy chém vào năm 1793, Marie Antoinett hẳn không tài nào tưởng tượng được rằng hơn hai thế kỷ sau, bà vẫn là một trong những người phụ nữ nổi tiếng nhất thế giới. Trang sức và đồ nội thất của vị hoàng hậu Pháp này liên tục lập kỷ lục tại các phiên đấu giá; đồ sứ và vải vóc trong cung điện của bà được các thương hiệu đồ gia dụng sao chép và bày bán; còn hình ảnh của bà xuất hiện trên đủ mọi thứ, từ những cây nến đắt tiền cho đến chăn phủ sofa. Cuộc đời và phong cách của bà cũng là nguồn cảm hứng bất tận cho vô số cuốn sách bán chạy, phim, nhạc jazz, và các buổi trình diễn thời trang.

Nếu cần một minh chứng cho việc xu hướng “xa xỉ thầm lặng” thời Biden đã nhường chỗ cho một thứ gì đó phô trương và xa hoa hơn nhiều, thì sự trở lại của Marie Antoinette chính là câu trả lời. Trong thời đại của influencer, vị hoàng hậu này là một ví dụ điển hình về trình diễn và hình ảnh.

“Bà luôn xuất hiện trước công chúng, luôn biểu diễn và sống dưới ánh nhìn soi xét, thậm chí còn bị theo dõi gắt gao hơn cả người nổi tiếng ngày nay,” Sarah Grant, giám tuyển cao cấp của Bảo tàng Victoria & Albert ở London, nói. Hiện bảo tàng này đang tổ chức một triển lãm được dành riêng cho phong cách và di sản của Marie Antoinette.

Dĩ nhiên, Marie Antoinette còn là lời cảnh báo cho những thời kỳ phân cực chính trị sâu sắc, của cải bị tập trung và bất bình đẳng thu nhập trầm trọng. Yếu tố ấy, cũng quan trọng không kém gì gu thẩm mỹ rực rỡ và cuộc sống xa hoa của bà, đã khiến Marie Antoinette trở thành một hình tượng rất phù hợp với thời đại ngày nay.

Trong số khoảng 250 hiện vật được trưng bày tại triển lãm lớn của V&A (kéo dài đến ngày 22.3) có đôi hài lụa nhỏ xíu của bà; một số trang sức hoàng gia, được bảo tàng tái hợp với hộp đựng nữ trang do thợ đóng tủ người Pháp Martin Carlin chế tác năm 1770 mượn từ Versailles; cùng bộ đồ ăn bằng sứ Sèvres từ Petit Trianon. Triển lãm còn giới thiệu những thiết kế thời trang đương đại lấy cảm hứng từ bà, như chiếc váy dạ hội lamé vàng lấp lánh mà Grace Kelly từng mặc trong phim To Catch a Thief của Alfred Hitchcock, hay bộ váy lụa Eau de Nile Marquise Masquée bồng bềnh do John Galliano thiết kế cho bộ sưu tập Haute Couture Xuân–Hè 1998 của Christian Dior.

Ngay từ thời của mình, vị hoàng hậu bạc mệnh này đã là một “influencer”. Bà nhanh chóng khẳng định mình là một người dẫn dắt xu hướng ngay khi đặt chân tới Versailles ở tuổi 14, với tư cách công chúa Áo được gả cho Louis XVI, khi đó mới 15 tuổi. Caroline Weber, tác giả cuốn Queen of Fashion: What Marie Antoinette Wore to the Revolution, cho rằng mối quan hệ không mấy hòa thuận với người chồng trẻ tuổi lập dị đã ngăn bà hoàn thành vai trò truyền thống của một hoàng hậu: Sinh người thừa kế. “Bà buộc phải tìm cách khác để có chỗ đứng trong triều đình, và bà đã chọn trở thành người dẫn dắt xu hướng,” Weber nói.

Marie Antoinette cho phép chân dung của mình được in lại trên các bản khắc thời trang, một điều chưa từng có tiền lệ trong giới hoàng gia. Bà cũng cho phép nhà tạo mẫu triều đình Rose Bertin bán các bản sao váy áo của mình cho những phụ nữ khác chỉ vài tháng sau khi bà mặc chúng. “Bà hiểu rất rõ sức mạnh của hình ảnh, và biến nó thành thứ mà công chúng khao khát được tiêu thụ và noi theo,” Weber nhận xét.

Sức mạnh kinh tế từ phong cách của bà, được Sotheby’s gọi là “Hiệu ứng Marie Antoinette”, gần như không bị ảnh hưởng bởi thời gian. Năm 2018, Sotheby’s bán 10 món trang sức của bà, trong đó có một mặt dây chuyền kim cương và ngọc trai tự nhiên với giá 36,2 triệu USD, cùng một trâm cài đính kim cương trị giá 2,1 triệu USD (cả hai đều đang được trưng bày tại V&A). Năm ngoái, một chiếc vòng cổ kim cương 300 carat của bà tiếp tục được bán với giá 4,8 triệu USD. Những món đồ chưa từng lộ diện kể từ thời bà trị vì thường được trả mức giá rất cao.

“Sức hút của bà là vô cùng lớn,” Andres White Correal, chủ tịch mảng trang sức khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi của Sotheby’s, nói. “Bà có hai mặt hoàn toàn đối lập nhưng đều rất cuốn hút: Một mặt là bi kịch, bởi ai cũng có thể đồng cảm với nỗi đau của bà khi mọi thứ sụp đổ, và một mặt là vị nữ hoàng của phong cách. Hai điều đó khiến bà trở nên rất con người, giống như bất kỳ ai trong chúng ta.”

Năm 2022, Christie’s Paris đấu giá hai món đồ nội thất của bà, gồm một chiếc tủ commode do Pierre Macret chế tác năm 1770 và một chiếc ghế bành tân cổ điển do Georges Jacob làm cho phòng ngủ của bà tại Versailles. Mỗi món đều có giá gần 1 triệu euro (1,18 triệu USD). Một chiếc bàn do Jean-Henri Riesener, thợ mộc phục vụ hoàng hậu, chế tác và được gia đình Rothschild bán năm 2019 cũng có mức giá tương tự.

“Chúng tôi nhận thấy các món đồ gắn với Marie Antoinette luôn được ưa chuộng hơn đồ của Louis XVI,” Hippolyte de La Féronnière, trưởng bộ phận Nội thất châu Âu của Christie’s tại Paris, cho biết. “Mọi người yêu câu chuyện đầy kịch tính của bà. Lịch sử của họ có nhiều điểm tương đồng, nhưng việc bà là người ngoại quốc đến Versailles rồi chinh phục được triều đình đã tạo nên một cá tính vượt trội, thậm chí lấn át cả nhà vua. Câu chuyện của bà là câu chuyện về quyền lực.”

Năm 2023, Versailles mở cửa trở lại khu căn hộ của hoàng hậu sau khi trùng tu, gồm một dãy phòng nhỏ ở phía nam cung điện, với các mẫu vải nguyên bản từ thế kỷ 18 như lụa taffeta màu tím nhạt thêu chỉ vàng và nhiều loại cotton toile de Jouy rực rỡ. Họa tiết nụ hồng từ một mẫu toile đã được Meri Meri tái hiện trên đĩa và cốc giấy cho Ladurée. Nhiều hoa văn khác, trong đó có mẫu in khối phong cách Ấn Độ với cành hoa và trái dứa màu đỏ và vàng, cũng được nhà sản xuất dệt may cao cấp của Pháp Pierre Frey tái bản dưới dạng vải và giấy dán tường.

Chính họa tiết này đã trở thành nguồn cảm hứng cho món trang sức cao cấp mới nhất của Maison Mellerio, một trong những nhà cung ứng lâu đời của Marie Antoinette, hiện vẫn có cửa hàng gần quảng trường Place Vendôme. Mùa Hè năm ngoái, Mellerio ra mắt chiếc vòng cổ độc bản mang tên Jardin des Rêves, đính sapphire, aquamarine, tanzanite, tourmaline và topaz, cùng mặt dây chuyền dứa bằng vàng và đá quý, tại buổi tiếp đón riêng ở Versailles. Khẩu hiệu: “Ai mà chưa từng mơ, dù chỉ trong một buổi tối thôi, được làm hoàng hậu?”

Không chỉ vậy, hãng nến xa xỉ Cire Trudon còn tạo ra một cây nến màu hồng mô phỏng bức tượng bán thân bằng sáp thế kỷ 18 của hoàng hậu, được cho là do anh em nhà Brachard thực hiện. (“Tôi có một cây,” Grant thừa nhận.) Nhà thiết kế giày London và thương hiệu tài trợ cho triển lãm của V&A Manolo Blahnik, cũng tung ra bộ sưu tập giày lụa cầu kỳ phiên bản giới hạn, lấy cảm hứng từ thiết kế ông thực hiện cho bộ phim Marie Antoinette năm 2006 của Sofia Coppola.

“Marie Antoinette là biểu tượng của sự xa hoa, một biểu tượng đầy phong cách. Mọi người đều yêu bà,” Grant nói. “Bà là một kho tàng của vô vàn cảm hứng, và vì là nhân vật lịch sử, bà khiến mọi sự tái hiện hay tham chiếu đều có ‘trọng lượng’ hơn.”

Chỉ riêng người Pháp dường như vẫn có mối quan hệ đầy mâu thuẫn với Marie Antoinette, điều từng được thể hiện rõ tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa Hè Paris 2024. Trong cuộc diễu hành, các diễn viên xuất hiện ở cửa sổ nhà tù cổ Conciergerie, nơi Marie Antoinette trải qua những ngày cuối đời. Họ hóa thân thành bà với chiếc đầu đã bị chặt trên tay, trong khi ban nhạc heavy metal Pháp Gojira trình diễn những ca khúc mang chủ đề cách mạng.

“Chúng tôi chặt đầu bà ấy và nghĩ rằng mọi thứ đã kết thúc mãi mãi,” La Féronnière nói. “Nhưng chúng tôi đã lầm.”